Nghị định 181/2025/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Thuế giá trị gia tăng, có hiệu lực từ ngày 01/07/2025. Khi áp dụng cho giao dịch hiện tại, doanh nghiệp cần đọc cùng các điều đã được sửa đổi, đặc biệt Nghị định 359/2025/NĐ-CP và Nghị định 144/2026/NĐ-CP. Chỉ đọc bản ban hành năm 2025 có thể bỏ sót cách xử lý chứng từ mua trả chậm hoặc điều kiện hoàn thuế đã thay đổi.
Với kế toán mua hàng, điểm cần kiểm soát là giá trị đã gồm thuế, người bán, ngày mua, phương thức thanh toán và hạn thanh toán. Có hóa đơn hoặc đã chuyển tiền chưa đủ để kết luận toàn bộ thuế đầu vào được khấu trừ: phải đối chiếu hồ sơ theo đúng loại giao dịch.
Nghị định 181 áp dụng từ khi nào và cần đọc cùng văn bản nào?
Bản gốc được Chính phủ ban hành ngày 01/07/2025 và có hiệu lực cùng ngày, gồm 4 chương và 40 điều. Nghị định hướng dẫn các nhóm vấn đề về người nộp thuế, đối tượng không chịu thuế, giá tính thuế, thời điểm xác định thuế, thuế suất, phương pháp tính thuế, khấu trừ và hoàn thuế GTGT. Phạm vi không chỉ là điều kiện chuyển khoản cho hóa đơn mua vào.
| Văn bản | Mốc hiệu lực | Cách sử dụng khi rà hồ sơ |
|---|---|---|
| Nghị định 181/2025/NĐ-CP | 01/07/2025 | Đọc quy định gốc, xác định điều khoản điều chỉnh đúng giao dịch. |
| Nghị định 359/2025/NĐ-CP | 01/01/2026 | Đối chiếu các sửa đổi về nông sản và điều kiện hoàn thuế, thay cho việc dùng nguyên nội dung cũ. |
| Nghị định 144/2026/NĐ-CP | 20/06/2026 | Kiểm tra phần sửa đổi về đối tượng không chịu thuế, khấu trừ đầu vào và chứng từ mua trả chậm. |
Luật Thuế GTGT số 48/2024/QH15 là luật nền; các quy định liên quan đã được sửa đổi cũng phải được đối chiếu theo thời điểm phát sinh giao dịch. Năm ban hành luật không đồng nghĩa năm bắt đầu áp dụng. Kế toán nên lưu số điều, phiên bản văn bản và thời điểm hiệu lực trong hồ sơ giải trình, thay vì chỉ ghi “Luật thuế GTGT 2025”.

Doanh nghiệp có thể xem trang đăng ký nhận tài liệu Nghị định 181 của Bizzi. Khi kiểm tra điều khoản, đối chiếu văn bản gốc trên Cổng Thông tin điện tử Chính phủ và văn bản sửa đổi tương ứng. Dự thảo đang lấy ý kiến không thay cho quy định đã có hiệu lực.
Ngưỡng 5 triệu đồng được tính thế nào khi xét khấu trừ đầu vào?
Điều 26 dùng mốc từ 5 triệu đồng trở lên, tính trên giá trị đã bao gồm thuế GTGT. Quy định này xét chứng từ thanh toán để khấu trừ đầu vào, bao gồm hàng nhập khẩu; không phải lệnh cấm mọi giao dịch trả tiền mặt. Chuyển khoản ngân hàng là một cách thanh toán không dùng tiền mặt, nhưng hồ sơ vẫn phải chứng minh được giao dịch thực tế.
Nếu mua nhiều lần dưới 5 triệu đồng trong cùng một ngày từ cùng một người nộp thuế, tổng từ 5 triệu đồng trở lên thì phải xét điều kiện chứng từ không dùng tiền mặt. Không cộng tất cả nhà cung cấp trong ngày hoặc các ngày khác nhau thành một nhóm theo quy tắc này.
| Giá trị đã gồm GTGT | Kết quả kiểm tra ngưỡng | Việc kế toán cần làm |
|---|---|---|
| Một hóa đơn đúng 5 triệu đồng | Đã chạm ngưỡng | Kiểm tra chứng từ không dùng tiền mặt hoặc hồ sơ của trường hợp đặc thù. |
| Hai lần mua 2,8 triệu và 2,4 triệu, cùng ngày, cùng người bán | Tổng 5,2 triệu đồng | Gộp theo người bán/ngày để xét chứng từ, dù từng hóa đơn dưới ngưỡng. |
| Hai lần mua 2,8 triệu và 2,4 triệu từ hai người bán khác nhau | Không cộng theo quy tắc cùng người bán | Xét riêng từng giao dịch và các điều kiện khấu trừ khác. |
Muốn kiểm tra sâu hơn cách xét từng hóa đơn, xem hướng dẫn hóa đơn từ 5 triệu đồng và điều kiện khấu trừ GTGT. Các ví dụ ở đây chỉ xác định ngưỡng, chưa thay việc kiểm tra hóa đơn, mục đích sử dụng và bộ chứng từ đầy đủ.
Bù trừ công nợ và thanh toán đặc thù cần giữ những hồ sơ nào?
Mỗi hình thức thanh toán tại khoản 2 Điều 26 có điều kiện riêng. Một biên bản ghi “đã tất toán” không thay mọi hợp đồng, chứng từ chuyển tiền hoặc giấy tờ ủy quyền. Trước khi khấu trừ, cần xác định khoản nợ bắt nguồn từ mua bán hàng hóa, vay tiền hay khoản chi hộ; các nhánh này có yêu cầu khác nhau.
Bù trừ hàng hóa khác bù trừ khoản vay như thế nào?
Với bù trừ giữa hàng mua và hàng bán, hoặc vay mượn hàng, phương thức phải được ghi cụ thể trong hợp đồng và có biên bản đối chiếu, xác nhận hai bên. Bù trừ công nợ qua bên thứ ba cần biên bản ba bên. Với bù trừ khoản vay, mượn tiền hoặc cấn trừ qua bên thứ ba theo điểm b, hồ sơ còn cần hợp đồng vay bằng văn bản lập trước đó và chứng từ chuyển tiền từ bên cho vay sang bên đi vay đối với khoản vay bằng tiền.
Ví dụ doanh nghiệp vừa mua hàng của nhà cung cấp vừa bán hàng cho họ: phải đối chiếu được hai khoản phải thu/phải trả và giá trị được bù trừ. Nếu khoản dùng để cấn trừ thực chất là tiền vay, đừng chỉ dùng bộ chứng từ bù trừ hàng hóa; cần kiểm tra căn cứ hình thành khoản vay và chứng từ đã chuyển tiền. Các khoản nhà cung cấp hỗ trợ hoặc nhờ bên mua chi hộ cũng cần xét đúng phạm vi điểm b.
| Tình huống | Hồ sơ/điều kiện phải đối chiếu | Lỗi cần tránh |
|---|---|---|
| Bù trừ hàng mua, hàng bán hoặc vay mượn hàng — điểm a | Phương thức trong hợp đồng; biên bản đối chiếu và xác nhận hai bên. Qua bên thứ ba: biên bản bù trừ ba bên. | Chỉ ghi số dư trên sổ kế toán mà thiếu xác nhận giao dịch. |
| Bù trừ khoản vay, mượn tiền; cấn trừ qua bên thứ ba — điểm b | Thỏa thuận trong hợp đồng; hợp đồng vay bằng văn bản lập trước; chứng từ chuyển tiền bên cho vay → bên đi vay đối với khoản vay bằng tiền. | Dùng một mẫu biên bản thay cả căn cứ khoản vay và chứng từ chuyển tiền. |
| Ủy quyền thanh toán hoặc trả cho bên thứ ba do người bán chỉ định — điểm c | Hợp đồng bằng văn bản nêu rõ phương thức; bên thứ ba là tổ chức/thể nhân hoạt động theo pháp luật; thanh toán không dùng tiền mặt. | Chỉ dựa vào tin nhắn đổi tài khoản nhận tiền. |
| Trả bằng cổ phiếu, trái phiếu — điểm d | Phương thức ghi cụ thể trong hợp đồng; hợp đồng mua bán bằng văn bản lập trước. | Không lưu căn cứ thỏa thuận trước khi thực hiện. |
| Phần còn lại trả bằng tiền sau các hình thức a–d — điểm đ | Nếu phần giá trị còn lại từ 5 triệu đồng, cần chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt cho phần này. | Coi toàn bộ hóa đơn đủ điều kiện chỉ vì một phần đã bù trừ. |
| Thanh toán vào tài khoản bên thứ ba tại Kho bạc để cưỡng chế — điểm e | Quyết định cơ quan có thẩm quyền; chứng từ không dùng tiền mặt vào đúng tài khoản. Xét thuế đầu vào tương ứng số tiền đã chuyển. | Đồng nhất mọi khoản trả cho bên thứ ba với trường hợp cưỡng chế này. |
| Từng lần nhập khẩu/mua theo hóa đơn dưới 5 triệu; hàng nhập khẩu biếu, tặng, mẫu không phải trả tiền — điểm h | Đúng điều kiện từng nhóm. Với mua trong nước, kiểm tra thêm quy tắc nhiều lần cùng người bán/cùng ngày. | Cho rằng mọi hóa đơn dưới 5 triệu đều được bỏ qua việc đối chiếu. |
| Người lao động được ủy quyền thanh toán hộ — điểm i | Phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh chịu GTGT; ủy quyền theo quy chế tài chính/nội bộ; người lao động thanh toán không dùng tiền mặt; doanh nghiệp hoàn trả không dùng tiền mặt. | Chỉ lưu chuyển khoản hoàn ứng mà thiếu chứng từ mua và căn cứ ủy quyền. |
Điểm g về mua trả chậm được trình bày riêng bên dưới để theo dõi đúng kỳ. Các điều kiện a–i và khoản 3 được Bộ Tài chính dẫn trong giải đáp chính sách về chứng từ thanh toán; riêng nội dung điểm g phải đọc cùng sửa đổi năm 2026.
Mua trả chậm xử lý khấu trừ ra sao tại ba mốc chứng từ?
Đối với hàng hóa, dịch vụ mua trả chậm, trả góp từ 5 triệu đồng, cần theo dõi hạn trong hợp đồng hoặc phụ lục hợp đồng. Điểm g khoản 2 Điều 26, được sửa bởi Nghị định 144/2026/NĐ-CP, phân biệt lúc chưa đến hạn, lúc đến hạn thiếu chứng từ và lúc có chứng từ sau điều chỉnh.

- Chưa đến hạn theo hợp đồng: Có hợp đồng bằng văn bản và hóa đơn GTGT; nếu chưa có chứng từ không dùng tiền mặt do chưa đến thời điểm thanh toán thì vẫn được khấu trừ theo quy định. Lưu rõ hạn trả và phần giá trị liên quan để kiểm tra lại khi đến hạn.
- Đến hạn nhưng chưa có chứng từ: Kê khai điều chỉnh giảm phần thuế đầu vào tương ứng phần giá trị chưa có chứng từ trong kỳ phát sinh nghĩa vụ thanh toán. Không giữ nguyên khoản khấu trừ chỉ vì đã kê khai ở kỳ trước.
- Có chứng từ sau khi đã điều chỉnh: Được kê khai khấu trừ phần thuế tương ứng giá trị có chứng từ không dùng tiền mặt trong kỳ có chứng từ. Đối chiếu phần đã giảm và phần được khấu trừ lại để tránh ghi nhận trùng.
Ví dụ theo dõi hồ sơ: hợp đồng có hạn trả trong tháng 8, đến hạn vẫn thiếu chứng từ thì xử lý phần tương ứng tại kỳ phát sinh nghĩa vụ thanh toán. Nếu chứng từ hợp lệ có trong tháng 9 sau điều chỉnh, xét khấu trừ phần tương ứng tại kỳ có chứng từ, theo kỳ khai thuế của doanh nghiệp. Ví dụ không giả định mọi hóa đơn đều đủ điều kiện hoặc mọi khoản thanh toán đều phát sinh quyền khấu trừ.
Căn cứ cập nhật là nội dung sửa điểm g theo Nghị định 144/2026/NĐ-CP, hiệu lực 20/06/2026. Với giao dịch chuyển tiếp, cần kiểm tra thời điểm và hồ sơ thực tế trước khi áp dụng.
Giá tính thuế và các nhóm nghiệp vụ khác cần kiểm tra ở đâu?
Ngưỡng xét chứng từ thanh toán và giá tính thuế là hai bước khác nhau. Ngưỡng 5 triệu dùng giá trị đã gồm GTGT; giá tính thuế dùng làm cơ sở tính tiền thuế của giao dịch. Vì vậy không lấy giá chưa thuế trên hóa đơn để xét ngưỡng, cũng không gom mọi khoản thuế nhập khẩu vào công thức của một giao dịch bán trong nước.
Điều 5 xác định giá tính thuế bán trong nước là giá bán chưa có GTGT. Nếu hàng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt hoặc bảo vệ môi trường, giá này đã gồm sắc thuế tương ứng nhưng chưa có GTGT. Với hàng nhập khẩu, cơ sở tính là trị giá tính thuế nhập khẩu cộng thuế nhập khẩu, thuế nhập khẩu bổ sung, thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế bảo vệ môi trường khi có phát sinh. Các trường hợp miễn, giảm thuế nhập khẩu hoặc đổi mục đích sử dụng phải kiểm tra quy định riêng ngay trong điều này.
| Nghiệp vụ | Điều cần rà | Kết quả cần xác định |
|---|---|---|
| Bán hàng trong nước hoặc nhập khẩu | Điều 5; phân biệt giá bán với trị giá tính thuế nhập khẩu và các sắc thuế áp dụng cho đúng hàng hóa. | Giá tính thuế đúng giao dịch, không dùng một công thức chung cho mọi trường hợp. |
| Biếu tặng, tiêu dùng nội bộ, khuyến mại | Điều 6 và điều kiện của hoạt động khuyến mại theo pháp luật thương mại. | Căn cứ xác định giá cho từng phương thức, không coi mọi hàng miễn phí là giá tính thuế bằng 0. |
| Ngành nghề có cách xác định giá riêng | Các điều về thuê tài sản, xây dựng, bất động sản, đại lý/môi giới và dịch vụ đặc thù. | Giá tính thuế gắn với loại hợp đồng và nghiệp vụ thực tế. |
| Hàng hóa, dịch vụ không chịu thuế hoặc áp dụng 0%/5% | Điều 4, Điều 17–19 cùng luật nền và sửa đổi tương ứng. | Phân biệt không chịu thuế với thuế suất 0%; kiểm tra điều kiện thay vì chỉ tên hàng. |
| Đề nghị hoàn thuế | Nhóm hoàn thuế phù hợp và các sửa đổi về điều kiện, bao gồm Nghị định 359. | Đúng đối tượng, điều kiện và kỳ; không coi số thuế đầu vào còn dư tự động là khoản được hoàn. |
Nông sản và điều kiện hoàn thuế thay đổi gì từ năm 2026?
Theo sửa đổi tại Nghị định 359/2025/NĐ-CP, doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã nộp thuế theo phương pháp khấu trừ bán sản phẩm cây trồng, rừng trồng, chăn nuôi, thủy sản chưa chế biến thành sản phẩm khác hoặc chỉ qua sơ chế thông thường cho doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã khác ở khâu thương mại thì không phải kê khai, tính nộp GTGT. Đây không phải căn cứ để gọi mọi giao dịch nông sản là không chịu thuế; bên mua, khâu giao dịch và phương pháp thuế quyết định cách xử lý.
Nghị định 359 cũng bãi bỏ điều kiện hoàn thuế tại khoản 3 Điều 37 về người bán đã kê khai, nộp thuế. Hồ sơ đã được tiếp nhận trước 01/01/2026 nhưng chưa có quyết định hoàn thuế hoặc hoàn thuế kiêm bù trừ cũng được xử lý theo điều khoản chuyển tiếp tương ứng. Việc bỏ điều kiện này không xóa các điều kiện hoàn thuế còn lại.
Nghị định 144 tiếp tục sửa các nhóm đối tượng không chịu thuế và một số nội dung khấu trừ. Với hàng hóa hoặc hoạt động thuộc các nhóm này, cần đối chiếu chính xác tình trạng chế biến, bên mua/bên bán, phương pháp thuế và hồ sơ. Tên gọi “nông sản” hoặc “xuất khẩu” chưa đủ để kết luận thuế suất.
Đối với khuyến mại, cần giữ hồ sơ chứng minh chương trình đáp ứng pháp luật thương mại. Đối với hoàn thuế, xác định đúng trường hợp trước khi tính ngưỡng hoặc thời gian; đừng áp dụng điều kiện của nhóm hàng chịu thuế 5% cho mọi cơ sở kinh doanh. Khi hồ sơ có tình tiết chưa rõ, gửi bộ tài liệu cụ thể cho cơ quan thuế quản lý để được hướng dẫn.
Kế toán rà hồ sơ theo Nghị định 181 bằng những bước nào?
Rà theo từng giao dịch và lưu lại kết quả kiểm tra trước kỳ kê khai. Một bảng theo dõi nên nối được hóa đơn, nhà cung cấp, hợp đồng, hạn trả, khoản thanh toán và chứng từ. Các bước dưới đây là thực hành tổ chức hồ sơ; chúng không thay điều kiện luật định.
- Xác định giao dịch và thời điểm: Ghi ngày phát sinh, hàng/dịch vụ, phương pháp thuế và điều khoản đang áp dụng. Kết quả là căn cứ văn bản phù hợp với thời điểm, không chỉ một bản PDF cũ lưu sẵn.
- Kiểm tra hóa đơn và giá trị: Đối chiếu nhà cung cấp, nội dung mua, giá đã gồm GTGT và tài liệu giao nhận. Gom các lần mua cùng người bán trong cùng ngày để xét ngưỡng. Kết quả là danh sách giao dịch cần chứng từ thanh toán hoặc hồ sơ đặc thù.
- Chọn đúng nhánh thanh toán: Trả ngay, trả chậm, bù trừ, bên thứ ba hay người lao động mua hộ. Gắn hợp đồng, quy chế, ủy quyền và biên bản cần thiết. Kết quả là bộ hồ sơ đúng nhánh, không chỉ một xác nhận chung.
- Đối chiếu chứng từ với khoản mua: Kiểm tra bên trả/nhận, tiền, ngày và phần giá trị thanh toán. Đánh dấu khoản thiếu chứng từ hoặc chưa liên hệ được với hóa đơn. Kết quả là phần giá trị có đủ căn cứ và phần cần bổ sung.
- Theo dõi hạn và kỳ kê khai: Với trả chậm, lập lịch đến hạn; ghi phần điều chỉnh giảm và chứng từ có sau. Kết quả là khoản theo dõi đúng kỳ, tránh giữ khấu trừ khi quá hạn hoặc khấu trừ lại trùng phần đã xử lý.
- Lưu hồ sơ và người xử lý: Tập hợp chứng từ theo giao dịch, ghi tình tiết cần hỏi cơ quan thuế và người chịu trách nhiệm bổ sung. Kết quả là hồ sơ có thể truy xuất để giải trình và tiếp tục xử lý.
Để kiểm tra từng loại bằng chứng và cách lưu đối chiếu, xem hướng dẫn chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt. Phần mềm phát hành hóa đơn đầu ra không thay bộ chứng từ mua vào, hợp đồng hay chứng từ thanh toán của doanh nghiệp.
Câu hỏi thường gặp khi áp dụng Nghị định 181
Nghị định 181 có phải văn bản quy định riêng về hóa đơn điện tử không?
Không. Nghị định hướng dẫn nhiều nội dung thuế GTGT, trong đó có điều kiện khấu trừ. Quy định về phát hành hóa đơn điện tử và điều kiện khấu trừ thuế của bên mua cần được kiểm tra theo từng hệ thống văn bản liên quan.
Mua hàng ban đêm có được bỏ điều kiện thanh toán không dùng tiền mặt không?
Bộ Tài chính trả lời rằng pháp luật thuế GTGT không quy định giờ phải thanh toán không dùng tiền mặt. Thời điểm ban đêm không tự tạo ngoại lệ; doanh nghiệp vẫn cần chọn đúng phương thức và bộ hồ sơ phù hợp.
Có hóa đơn GTGT hợp lệ thì tự động được khấu trừ toàn bộ không?
Không. Hóa đơn là một phần hồ sơ; còn phải xét điều kiện khấu trừ, mục đích sử dụng, thanh toán và tình huống đặc thù. Nếu hồ sơ thiếu, xác định phần giá trị liên quan và cách xử lý theo quy định trước khi kê khai.