Lập kế hoạch chi tiêu cho doanh nghiệp: 5 bước và bảng ngân sách

Cach don gian de lap ke hoach chi tieu va lap ngan sach cho cac khoan chi phi doanh nghiep

Lập kế hoạch chi tiêu là xác định sẽ chi cho việc gì, bao nhiêu tiền, vào thời điểm nào và ai chịu trách nhiệm trong một kỳ. Với doanh nghiệp, bản kế hoạch cần đi cùng hạn mức được duyệt và lịch tiền thu, tiền chi. Nhờ đó, một khoản chi có thể được đánh giá cả về mục đích sử dụng lẫn khả năng thanh toán.

Để bắt đầu, hãy chọn một tháng hoặc một quý, tập hợp các nghĩa vụ đã cam kết, ước tính khoản chi mới rồi đối chiếu với nguồn tiền có thể sử dụng. Một bảng tính rõ giả định và người phụ trách thường hữu ích hơn một con số ngân sách tổng không có lịch thực hiện.

Kế hoạch chi tiêu, ngân sách và dự báo dòng tiền khác nhau thế nào?

Kế hoạch chi tiêu mô tả nhu cầu và lịch chi; ngân sách xác lập mức được phân bổ; dự báo dòng tiền kiểm tra khả năng có tiền vào ngày cần trả. Ba phần này liên kết với nhau nhưng không thay thế cho nhau.

Công cụ Câu hỏi cần trả lời Thông tin cần có
Kế hoạch chi tiêu Cần mua hoặc thực hiện việc gì, khi nào và vì sao? Khoản chi, khối lượng, đơn giá dự kiến, thời hạn, bộ phận phụ trách.
Ngân sách được duyệt Được phân bổ bao nhiêu và ai có quyền quyết định? Hạn mức theo kỳ, phòng ban hoặc dự án; thẩm quyền duyệt và điều kiện điều chuyển.
Dự báo dòng tiền Đến hạn thanh toán có đủ tiền không? Tiền đầu kỳ, lịch thu tiền, lịch trả tiền và mức tiền cần duy trì.

Ví dụ, doanh nghiệp duyệt ngân sách mua thiết bị trong quý nhưng nhà cung cấp yêu cầu đặt cọc ngay tháng đầu. Khoản mua có thể còn trong hạn mức, trong khi tiền sẵn có chưa đủ để trả cọc. Ngược lại, tài khoản ngân hàng đang có tiền cũng không đồng nghĩa một đề nghị chi đã được phê duyệt.

Doanh thu bán chịu chưa chắc đã thu thành tiền trong kỳ. Vốn chủ sở hữu bổ sung và tiền vay làm tăng tiền có thể sử dụng nhưng không phải doanh thu bán hàng. Khi cần thiết kế ngân sách tổng thể theo từng bộ phận, có thể đối chiếu thêm cách lập và phân bổ ngân sách doanh nghiệp.

5 bước lập kế hoạch chi tiêu cho doanh nghiệp

Chốt mục tiêu và kỳ kế hoạch, lập danh sách khoản chi, xếp ưu tiên, kiểm tra lịch tiền rồi giao trách nhiệm theo dõi. Mỗi bước cần tạo ra thông tin có thể kiểm tra, thay vì chỉ ghi một tỷ lệ tăng hoặc giảm so với năm trước.

Bước 1: Chốt mục tiêu, kỳ kế hoạch và nguồn dữ liệu

Chọn kỳ phù hợp với công việc: tháng để điều hành khoản chi thường xuyên, quý để phối hợp chiến dịch hoặc dự án, năm để phân bổ nguồn lực dài hơn. Doanh nghiệp có biến động tiền lớn trong tháng có thể bổ sung lịch thu, chi theo tuần.

Ghi mục tiêu cụ thể như duy trì hoạt động tại hai điểm bán, triển khai một chiến dịch có giới hạn chi hoặc mua thiết bị phục vụ đơn hàng đã xác nhận. Tập hợp số thực tế kỳ trước, hợp đồng, đơn mua, lịch trả nợ, kế hoạch nhân sự và các đề nghị chưa hoàn tất. Khoản bất thường chỉ phát sinh một lần cần được nhận diện trước khi dùng dữ liệu cũ làm nền.

Bước 2: Liệt kê khoản chi và ghi rõ căn cứ ước tính

Với từng khoản, ghi khối lượng nhân đơn giá, thời gian sử dụng hoặc điều khoản hợp đồng. Chẳng hạn, dự toán thuê phần mềm theo số tài khoản và số tháng; dự toán vận chuyển theo số đơn dự kiến và mức phí. Giá tham khảo cần có ngày cập nhật và người xác nhận.

Có thể phân nhóm theo bộ phận, dự án hoặc mục đích để giao trách nhiệm; đồng thời phân biệt khoản tương đối ổn định với khoản biến động theo hoạt động. Chi phí cố định chỉ tương đối ổn định trong phạm vi hoạt động và thời gian đang xét. Khi quy mô thay đổi, tiền thuê, nhân sự hoặc hạ tầng vẫn có thể tăng theo bậc.

Đối với khoản đã cam kết nhưng chưa thanh toán, ghi số còn phải trả và ngày dự kiến trả. Khi tổng hợp dự báo, tách rõ phần đã chi, phần cam kết còn lại và nhu cầu chưa cam kết để tránh tính một khoản hai lần.

Bước 3: Xếp ưu tiên và phân bổ hạn mức

Ưu tiên các nghĩa vụ đến hạn, khoản cần thiết để duy trì hoạt động và khoản phục vụ mục tiêu đã thống nhất. Với đề xuất mới, người đề nghị cần nêu kết quả mong đợi, thời điểm cần dùng, phương án thay thế và hệ quả nếu lùi thực hiện.

Người duyệt có thể chấp nhận, điều chỉnh khối lượng, chia giai đoạn hoặc hoãn đề xuất. Khi phải giảm chi, xem cả ảnh hưởng đến chất lượng, doanh thu, tiến độ và nghĩa vụ hợp đồng. Khoản giảm được ngay chưa chắc tạo ra hiệu quả tốt hơn nếu kéo theo làm lại hoặc gián đoạn vận hành.

Bước 4: Kiểm tra lịch tiền và chuẩn bị phương án dự phòng

Đưa các khoản chi vào đúng thời điểm dự kiến thanh toán, bao gồm đặt cọc và thanh toán nhiều đợt. Đối chiếu với số dư đầu kỳ và lịch tiền thu theo khả năng thu thực tế. Tiền bị hạn chế sử dụng hoặc đã dành cho nghĩa vụ khác cần được tách khỏi nguồn sẵn sàng chi.

Chuẩn bị thêm tình huống khách hàng trả chậm, giá mua tăng hoặc đơn hàng thay đổi. Mức dự phòng nên dựa trên rủi ro của từng hoạt động, dữ liệu biến động và khả năng tiếp cận nguồn tiền, không lấy một tỷ lệ cố định áp cho mọi doanh nghiệp. Nếu thiếu tiền, cần thống nhất lại lịch thực hiện hoặc điều khoản thanh toán với bên liên quan trước khi đến hạn.

Bước 5: Phê duyệt, giao người phụ trách và theo dõi thực tế

Bản được duyệt cần có người chịu trách nhiệm từng nhóm chi, người có thẩm quyền phê duyệt và cách xử lý đề nghị vượt hạn mức. Khi điều chuyển ngân sách giữa các khoản, lưu lý do và phiên bản phê duyệt để các bộ phận cùng dùng một số liệu.

Theo dõi đồng thời số đã thanh toán, nghĩa vụ còn phải trả và dự kiến chi đến hết kỳ. Giữ bản ngân sách gốc để so sánh; cập nhật dự báo khi có thông tin mới. Nếu thay đổi mục tiêu hoặc phạm vi công việc lớn, việc điều chỉnh ngân sách cần đi qua thẩm quyền đã quy định.

Năm bước lập kế hoạch chi tiêu từ chốt mục tiêu đến duyệt và theo dõi
Tóm tắt 5 bước lập kế hoạch chi tiêu; từng bước cần có số liệu và người chịu trách nhiệm.

Bảng kế hoạch chi tiêu cần những cột nào?

Một bảng đủ dùng phải cho biết khoản chi, căn cứ tính, hạn mức, lịch trả tiền và người phụ trách. Có thể thêm mã bộ phận, dự án hoặc nhà cung cấp khi cần tổng hợp nhiều đầu việc.

Khoản chi Căn cứ ước tính Dự kiến chi
(triệu đồng)
Thời điểm trả Phụ trách và trạng thái
Thuê văn phòng Mức thuê trong hợp đồng 30 Đầu tháng Hành chính; nghĩa vụ đã cam kết
Nhân sự Lịch trả và bảng tính đã rà soát 200 Theo lịch chi trong tháng Nhân sự, kế toán; chờ xác nhận số cuối
Mua hàng Khối lượng theo đơn mua, lịch thanh toán 90 Hai đợt theo thỏa thuận Mua hàng; có cam kết với nhà cung cấp
Chiến dịch tiếp thị Phạm vi công việc và báo giá 30 Sau duyệt và theo mốc thực hiện Tiếp thị; đề xuất mới
Tổng dự kiến Cùng kỳ kế hoạch, không trùng khoản 350 Cần kiểm tra thêm lịch tiền thu

Đây là số liệu giả định để minh họa cách tổ chức bảng, không phải định mức chi hoặc mức lương tham khảo. Các số là tổng khoản tiền dự kiến thanh toán đã bao gồm phần thuế, nghĩa vụ liên quan nếu có; không dùng bảng này để tính chi phí được trừ hoặc nghĩa vụ thuế.

Khi đưa vào sử dụng, bổ sung các cột “được duyệt”, “đã thanh toán”, “cam kết còn phải trả”, “dự kiến chưa cam kết” và “nguyên nhân chênh lệch”. Tiền tạm ứng chưa quyết toán cần theo dõi riêng để đối chiếu, tránh cộng thêm lần nữa khi chứng từ chi được hoàn tất.

Ví dụ: đủ hạn mức chi nhưng vẫn cần bổ sung 30 triệu đồng tiền mặt

Khả năng thanh toán phụ thuộc thời điểm tiền về và tiền ra, không chỉ phụ thuộc tổng ngân sách. Giả sử doanh nghiệp bắt đầu tháng với 100 triệu đồng tiền có thể sử dụng, dự kiến thu 300 triệu đồng và thanh toán 350 triệu đồng theo bảng trên.

Tiền cuối kỳ dự kiến = Tiền đầu kỳ + Tiền thu − Tiền chi.

100 + 300 − 350 = 50 triệu đồng.

Nếu doanh nghiệp tự đặt mức tiền cần duy trì cuối kỳ là 80 triệu đồng, phần cần xử lý là 80 − 50 = 30 triệu đồng. Mức 80 triệu là giả định quản trị của ví dụ, không phải yêu cầu pháp luật hay tỷ lệ an toàn chung.

Người phụ trách có thể xem khả năng thu sớm một khoản nợ, chia lại tiến độ mua hàng hoặc lùi một đề xuất chưa cam kết. Mỗi phương án phải xét điều kiện hợp đồng, khả năng thực hiện và người phê duyệt. Không mặc nhiên trì hoãn nghĩa vụ đã đến hạn hoặc coi khoản vay chưa được chấp thuận là tiền chắc chắn có.

Số dư cuối tháng dương vẫn có thể che một ngày thiếu tiền giữa tháng. Nếu 200 triệu đồng tiền chi đến hạn trước khi khách hàng thanh toán, cần lập thêm lịch tuần hoặc ngày cho khoảng thời gian đó. Cách lập kế hoạch dòng tiền giúp đi sâu vào lịch thu và thanh toán.

Nguyên tắc theo dõi tiền đầu kỳ, tiền thu, tiền chi và tiền cuối kỳ cũng được trình bày trong hướng dẫn lập bảng dòng tiền của business.gov.au. Ví dụ ở đây chỉ sử dụng nguyên tắc quản trị tiền; không áp dụng quy định thuế nước ngoài cho doanh nghiệp Việt Nam.

Ví dụ tiền đầu kỳ 100 cộng thu 300 trừ chi 350 còn 50 triệu đồng, thiếu 30 so với mức duy trì 80
Ví dụ giả định: còn 50 triệu đồng cuối kỳ, thấp hơn mức tiền cần duy trì 80 triệu đồng.

Theo dõi chênh lệch để điều chỉnh đúng khoản chi

Đọc chênh lệch cùng nguyên nhân, thời điểm và khối lượng công việc. Chi ít hơn ngân sách có thể do tiết kiệm, nhưng cũng có thể do một khoản thanh toán chuyển sang tháng sau hoặc công việc chưa hoàn thành.

Ví dụ, một hạng mục được duyệt 40 triệu đồng; thực tế đã chi 25 triệu, còn 10 triệu theo đơn mua đã cam kết và dự kiến cần thêm 8 triệu cho phần chưa đặt hàng. Dự báo tổng chi là 25 + 10 + 8 = 43 triệu đồng, cao hơn hạn mức 3 triệu. Chỉ nhìn 25 triệu đã chi sẽ bỏ qua phần nhu cầu còn lại.

  • Chênh lệch do khối lượng: Số đơn hàng, lượt công tác hoặc sản lượng có thay đổi so với giả định không?
  • Chênh lệch do giá: Đơn giá, chiết khấu, cước vận chuyển hoặc phạm vi dịch vụ thay đổi ở đâu?
  • Chênh lệch do thời điểm: Khoản chi đã thực hiện nhưng chưa thanh toán, hay công việc thực sự được lùi?
  • Chênh lệch do phạm vi: Có thêm công việc mới được duyệt hoặc đề xuất chưa qua phê duyệt không?

Sau khi xác định nguyên nhân, ghi hành động cụ thể, người phụ trách và thời hạn cập nhật. Ngưỡng cần giải trình có thể kết hợp số tiền, tỷ lệ và mức độ rủi ro; doanh nghiệp tự quy định theo quy mô và thẩm quyền, thay vì mặc định mọi khoản vượt một tỷ lệ đều có cùng cách xử lý.

Với khoản chi không còn phù hợp mục tiêu, có thể rà lại nhà cung cấp, khối lượng mua hoặc quy trình thực hiện. Hướng dẫn cắt giảm chi phí doanh nghiệp phù hợp khi cần đánh giá tác động của từng phương án, thay vì cắt đồng loạt.

Đã chi 25 cộng cam kết 10 và dự kiến thêm 8 thành 43 triệu đồng, vượt hạn mức 40 là 3 triệu đồng
Ví dụ giả định: dự báo tổng chi gồm cả phần đã chi, cam kết còn lại và nhu cầu chưa cam kết.

Chọn bảng tính hay phần mềm để quản lý kế hoạch chi tiêu?

Chọn công cụ theo số người tham gia, số khoản chi và yêu cầu phê duyệt. Khi bảng dữ liệu đã rõ nhưng việc cập nhật và phối hợp thường xuyên bị chậm, mới có cơ sở để đánh giá nhu cầu phần mềm.

Công cụ Phù hợp khi Điểm cần tổ chức
Giấy hoặc biểu mẫu đơn giản Ít khoản chi, ít người cập nhật Giữ bản đã duyệt và tập hợp chứng từ; việc cộng số, đối chiếu chủ yếu thủ công.
Bảng tính Cần công thức, phân nhóm và so sánh theo kỳ Thống nhất mã khoản chi, quyền sửa, phiên bản và kiểm tra công thức; chi phí sử dụng tùy công cụ, giấy phép.
Phần mềm quản trị chi phí Nhiều bộ phận gửi đề nghị, nhiều cấp duyệt và cần tổng hợp báo cáo Kiểm tra cách thiết lập hạn mức, luồng phê duyệt, dữ liệu đầu vào và cách xử lý ngoại lệ trong cấu hình triển khai.

Việc chuyển công cụ không tự sửa được giả định doanh thu hoặc lịch thanh toán sai. Trước khi triển khai, nên chọn một quy trình điển hình, thống nhất người chịu trách nhiệm và đối chiếu số liệu giữa kế hoạch, đề nghị, phê duyệt và thực tế.

Minh họa công cụ hỗ trợ lập ngân sách và theo dõi chi tiêu
Công cụ cần hỗ trợ cách phân nhóm và phối hợp của doanh nghiệp; hình minh họa không xác nhận giao diện hiện tại.

Khi cần nối ngân sách với đề nghị và phê duyệt chi

Doanh nghiệp có thể tìm hiểu giải pháp quản lý chi phí Bizzi Expense cho nhu cầu tổ chức ngân sách, đề nghị và báo cáo chi phí. Khi trao đổi yêu cầu, nên dùng một tình huống thực tế của đơn vị để kiểm tra phạm vi chức năng, người duyệt và cách tổng hợp số liệu theo cấu hình phù hợp.

Các tiêu chí cần làm rõ gồm khoản đã cam kết có được phản ánh theo cách doanh nghiệp cần hay không, thời điểm cập nhật số liệu, quy trình xử lý vượt hạn mức và khả năng đối chiếu với dữ liệu kế toán. Kế hoạch và trách nhiệm kiểm tra vẫn cần được doanh nghiệp xác lập trước.

Minh họa các nhóm nghiệp vụ quản lý chi phí của Bizzi Expense
Hình giới thiệu giao diện tháng 10/2023; chức năng và thông tin trải nghiệm miễn phí trong hình cần được xác nhận theo phạm vi triển khai, chính sách hiện tại.

Câu hỏi thường gặp khi lập kế hoạch chi tiêu

Nên lập kế hoạch chi tiêu theo tháng hay theo năm?

Có thể dùng ngân sách năm để phân bổ nguồn lực, kế hoạch tháng để triển khai và lịch tiền theo tuần khi cần kiểm soát thanh toán sát hơn. Chọn mức chi tiết theo biến động của hoạt động, không chia đều chi phí năm cho 12 tháng nếu có mùa vụ hoặc mốc thanh toán riêng.

Chi tiêu thấp hơn ngân sách có luôn là kết quả tốt không?

Chưa thể kết luận. Cần xem công việc đã hoàn thành chưa, khoản nào còn phải trả và chất lượng đầu ra có đạt yêu cầu không. Chi thấp do hoãn việc hoặc chưa ghi nhận đủ nghĩa vụ khác với tiết kiệm thực sự.

Có nên giữ nguyên ngân sách khi dự báo thay đổi?

Giữ bản gốc để so sánh và cập nhật dự báo để điều hành. Nếu thay đổi ngân sách chính thức, lưu lý do, phạm vi và phê duyệt theo thẩm quyền để không mất dấu số liệu đã giao.

Dành bao nhiêu phần trăm cho dự phòng là đủ?

Không có một tỷ lệ phù hợp mọi doanh nghiệp. Cần xem loại rủi ro, mức biến động giá, độ chắc chắn của lịch thu tiền và các nghĩa vụ không thể lùi. Khoản dự phòng cần có mục đích và điều kiện sử dụng rõ ràng.

Doanh nghiệp mới chưa có dữ liệu lịch sử bắt đầu thế nào?

Bắt đầu từ các nghĩa vụ và nhu cầu tối thiểu, báo giá, điều khoản thanh toán và giả định khối lượng hoạt động. Lập thêm tình huống tiền về chậm hoặc chi phí cao hơn, rồi cập nhật bằng số thực tế ngay khi hoạt động phát sinh.

Lên đầu trang